Kan metformine een vitamine B12-tekort veroorzaken?

Gebruik je metformine? Dan kan dit invloed hebben op de hoeveelheid vitamine B12 in je lichaam. Vooral bij een hogere dosering of langdurig gebruik neemt de kans op een lage vitamine B12-waarde toe. Dat betekent niet dat iedereen die metformine gebruikt automatisch een tekort krijgt.

In dit artikel lees je hoe metformine de opname van vitamine B12 kan beïnvloeden, wie meer risico loopt en wanneer het verstandig is om contact op te nemen met je huisarts.

Metformine en vitamine B12 in het kort

• Metformine kan de opname van vitamine B12 verminderen.
• De kans hierop neemt toe bij een hogere dosering en langer gebruik.
• Ook andere factoren, zoals weinig vitamine B12 in je voeding of problemen met de opname, spelen een rol.
• Klachten zoals vermoeidheid en tintelingen kunnen bij een vitamine B12-tekort passen, maar kunnen ook andere oorzaken hebben.
• Met bloedonderzoek kan een arts beoordelen of verder onderzoek nodig is.
• Stop niet zelf met metformine en begin niet op eigen initiatief met een hoge dosering vitamine B12.

Wat is metformine?

Metformine is een medicijn dat veel wordt gebruikt bij diabetes type 2. Het zorgt ervoor dat de lever minder glucose aan het bloed afgeeft en maakt je lichaam gevoeliger voor insuline. Hierdoor kan je bloedsuiker dalen.

Soms wordt metformine ook bij andere aandoeningen voorgeschreven. Gebruik het medicijn altijd zoals je arts of apotheker heeft geadviseerd.

Hoe beïnvloedt metformine vitamine B12?

Vitamine B12 uit voeding wordt normaal gesproken in de dunne darm opgenomen. Metformine kan deze opname verstoren. Hoe dit precies gebeurt, is nog niet volledig duidelijk. Waarschijnlijk spelen verschillende veranderingen in de darmen een rol.

Wanneer je gedurende langere tijd minder vitamine B12 opneemt, kan de hoeveelheid vitamine B12 in je lichaam langzaam afnemen. Het lichaam heeft wel een voorraad vitamine B12. Daardoor kan het een tijd duren voordat een lage waarde of een tekort wordt ontdekt.

Krijgt iedereen die metformine gebruikt een vitamine B12-tekort?

Nee. Niet iedereen die metformine gebruikt, krijgt een vitamine B12-tekort. De kans op een lage vitamine B12-waarde neemt toe bij:

• een hogere dosering metformine;
• langdurig gebruik van metformine;
• een vitamine B12-waarde die al aan de lage kant was;
• weinig of geen dierlijke producten eten;
• een hogere leeftijd;
• een maag- of darmaandoening die de opname vermindert;
• een operatie aan de maag of darmen;
• het gebruik van andere medicijnen die de opname van vitamine B12 kunnen beïnvloeden, zoals maagzuurremmers.

Vaak is er dus niet één oorzaak, maar gaat het om een combinatie van medicijngebruik, voeding, leeftijd en opname.

Welke klachten kunnen bij een vitamine B12-tekort passen?

Een vitamine B12-tekort kan verschillende klachten geven. Mogelijke klachten zijn:

• vermoeidheid;
• een bleke huid;
• een pijnlijke of rode tong;
• tintelingen of een doof gevoel in handen of voeten;
• minder gevoel in de vingers of tenen;
• problemen met het evenwicht;
• geheugen- of concentratieproblemen;
• spierzwakte.

Deze klachten zijn niet specifiek voor een vitamine B12-tekort. Ze kunnen bijvoorbeeld ook samenhangen met diabetes, andere medicijnen, bloedarmoede of een andere aandoening. Op basis van klachten alleen kun je daarom niet bepalen of je een tekort hebt.

Wanneer is bloedonderzoek verstandig?

Gebruik je metformine en krijg je nieuwe of toenemende klachten die bij een vitamine B12-tekort kunnen passen? Neem dan contact op met je huisarts. Dit is vooral belangrijk bij:

• tintelingen of een verminderd gevoel;
• problemen met lopen of het evenwicht;
• extreme of aanhoudende vermoeidheid;
• een bleke of gelige huid;
• aanwijzingen voor bloedarmoede;
• een pijnlijke, gladde of rode tong.

De arts kan beoordelen of bloedonderzoek nodig is. Bij mensen met risicofactoren kan periodieke controle van vitamine B12 worden overwogen. Het is niet zo dat iedereen die metformine gebruikt automatisch regelmatig moet worden getest.

Welke bloedwaarden kunnen worden onderzocht?

Meestal wordt eerst de hoeveelheid vitamine B12 in het bloed bepaald. Een losse vitamine B12-waarde geeft niet altijd volledige duidelijkheid. Een lage waarde past bij een tekort, maar bij een waarde in het grensgebied kan aanvullend onderzoek nodig zijn.

De arts kan dan bijvoorbeeld methylmalonzuur, meestal afgekort als MMA, laten bepalen. MMA kan stijgen wanneer in de lichaamscellen te weinig werkzame vitamine B12 beschikbaar is. De uitslag moet altijd samen met je klachten, medische situatie en andere bloedwaarden worden beoordeeld.

Kun je zelf vitamine B12 gaan gebruiken?

Begin bij klachten niet alleen met een supplement zonder eerst met je huisarts te overleggen. Een supplement kan bloedwaarden beïnvloeden en het daardoor lastiger maken om de oorzaak goed te onderzoeken.

Blijkt uit onderzoek dat je een vitamine B12-tekort hebt? Dan bepaalt de arts welke behandeling bij jouw situatie past. Vitamine B12 kan bijvoorbeeld in de vorm van tabletten of injecties worden gegeven. Ook bij een verminderde opname door metformine kunnen hooggedoseerde tabletten soms voldoende zijn.

Moet je stoppen met metformine?

Stop niet zelf met metformine. Het medicijn helpt om je bloedsuiker te reguleren. Een eventueel vitamine B12-tekort kan meestal worden behandeld terwijl je metformine blijft gebruiken.

Bespreek veranderingen in je medicijngebruik altijd met je arts of apotheker.

Wat kun je zelf doen?

Je kunt erop letten dat je voldoende vitamine B12 via je voeding binnenkrijgt. Vitamine B12 zit van nature alleen in dierlijke voedingsmiddelen, zoals:

• vlees;
• vis;
• melk en melkproducten;
• eieren.

Eet je veganistisch? Dan heb je een vitamine B12-supplement of met vitamine B12 verrijkte producten nodig. Een voedingssupplement voorkomt echter niet in alle situaties een tekort. Bij opnameproblemen, klachten of een vastgesteld tekort is persoonlijk advies van een arts nodig.

Wanneer neem je contact op met de huisarts?

Neem contact op met je huisarts als je metformine gebruikt en last krijgt van onverklaarde vermoeidheid, tintelingen, gevoelsverlies, spierzwakte of evenwichtsproblemen. Wacht bij neurologische klachten niet te lang. Langdurige zenuwklachten door een vitamine B12-tekort kunnen soms niet volledig herstellen.

Neem ook contact op als je je zorgen maakt over je vitamine B12-status of als je verschillende risicofactoren hebt.

Met de algemene vitaminetest breng je jouw voeding, leefstijl, medicijngebruik en eventuele klachten in kaart. De test stelt geen vitamine B12-tekort vast en vervangt geen bloedonderzoek of medisch advies. Je krijgt wel inzicht in mogelijke aandachtspunten en in situaties waarin overleg met je huisarts verstandig is.

Veelgestelde vragen over metformine en vitamine B12

Hoe snel kan metformine de vitamine B12-waarde verlagen?

Dat verschilt per persoon. Het lichaam heeft een voorraad vitamine B12, waardoor een lage waarde vaak pas na langdurig gebruik wordt ontdekt. Ook de dosering, voeding en opname van vitamine B12 spelen een rol.

Moet iedereen die metformine gebruikt vitamine B12 laten meten?

Nee, standaard periodiek onderzoek is niet voor iedereen nodig. Bij klachten of extra risicofactoren kan een arts besluiten om de vitamine B12-waarde te controleren.

Mag je vitamine B12 gebruiken naast metformine?

Vitamine B12 kan in het algemeen naast metformine worden gebruikt. Begin bij mogelijke klachten bij voorkeur niet zelf met een hoge dosering voordat bloedonderzoek is gedaan. Overleg met je huisarts of apotheker over wat in jouw situatie verstandig is.

Kan vermoeidheid door metformine komen?

Vermoeidheid kan veel verschillende oorzaken hebben. Een door metformine beïnvloede vitamine B12-status is één mogelijke verklaring, maar bijvoorbeeld diabetes, slecht slapen, bloedarmoede of een andere aandoening kunnen ook een rol spelen. Bespreek aanhoudende of ernstige vermoeidheid met je huisarts.

Kunnen tintelingen door diabetes komen of door vitamine B12?

Beide zijn mogelijk. Tintelingen en gevoelsverlies kunnen passen bij zenuwschade door diabetes, maar ook bij een vitamine B12-tekort. Omdat de klachten op elkaar kunnen lijken, is het verstandig om ze met je huisarts te bespreken.

Helpt vitamine B12 tegen de bijwerkingen van metformine?

Vitamine B12 is geen algemeen middel tegen bijwerkingen van metformine. Alleen wanneer sprake is van een lage vitamine B12-waarde of een tekort, kan behandeling met vitamine B12 nodig zijn.

Bronnen

• Farmacotherapeutisch Kompas – metformine
• NHG – Laboratoriumdiagnostiek
• NHG-Standaard Anemie
• MHRA – Metformin and reduced vitamin B12 levels

Dit artikel geeft algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies. Stop niet zelf met voorgeschreven medicatie. Bespreek klachten, bloedonderzoek en het gebruik van supplementen met je huisarts of apotheker.