Jodium is belangrijk voor je schildklier, je stofwisseling en de ontwikkeling van je zenuwstelsel. Het is nodig voor de aanmaak van de schildklierhormonen tri-jodothyronine (T3) en thyroxine (T4). Een tekort aan jodium komt in Nederland niet vaak voor, maar het risico is groter als je weinig of geen brood eet of als je brood eet dat is gebakken zonder gejodeerd zout. Bij een langdurig tekort kan de schildklier trager gaan werken en opzwellen (krop), en kunnen er klachten ontstaan zoals traagheid, koude handen of gewichtstoename.
Jodiumtekort symptomen
Typische klachten bij een tekort aan jodium zijn:
- Traag werkende schildklier (hypothyreoïdie);
- Opgezwollen schildklier (krop of struma);
- Gewichtstoename, vermoeidheid en het vaak koud hebben;
- Obstipatie;
- Bij kinderen: groeiachterstand en verminderde leerprestaties;
- Bij een ernstig tekort bij kinderen: dwerggroei (cretinisme).
De klachten ontstaan geleidelijk en merk je vaak pas na een paar jaar. Je schildklier slaat namelijk een voorraad jodium op.
Oorzaken van een jodiumtekort
Een tekort aan jodium kan ontstaan door:
- Weinig of geen brood met bakkerszout
Als je weinig brood eet, of kiest voor biologisch brood, krijg je minder jodium binnen. In biologisch brood zit namelijk geen gejodeerd bakkerszout. Dit geldt ook voor mensen die hun eigen brood bakken zonder jodiumhoudend zout.
- Geen gebruik van gejodeerd keukenzout
Gebruik je thuis zout zonder toegevoegd jodium, dan kan dat bijdragen aan een lagere jodiuminname. Gejodeerd zout herken je vaak aan de aanduiding ‘JOZO’ of ‘gejodeerd keukenzout’.
- Veganistische of koolhydraatarme voeding
Mensen die plantaardig eten, of een dieet volgen met weinig of geen brood, rijst of pasta, krijgen soms te weinig jodium binnen. In dierlijke producten en brood zit van nature of via toevoeging vaak jodium.
- Verhoogde behoefte tijdens zwangerschap of borstvoeding
Als je zwanger bent of borstvoeding geeft, heb je meer jodium nodig. Je schildklier werkt dan harder, en ook voor de ontwikkeling van je baby is voldoende jodium belangrijk.
Wie loopt extra risico op een jodiumtekort?
Een jodiumtekort komt vaker voor bij:
- Mensen die geen of weinig brood eten;
- Mensen die zelf brood bakken zonder bakkerszout;
- Mensen die biologisch brood eten;
- Mensen die een zeer streng zoutarm dieet volgen;
- Veganisten;
- Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven;
- Kinderen in de groei.
Normale urinewaarde
De jodiumstatus wordt meestal bepaald in urine. Dit gebeurt bij verdenking op een tekort of overschot. De referentiewaarde ligt tussen 100 en 199 μg/L (microgram per liter urine).
Wat kun je doen?
Eet regelmatig producten die rijk zijn aan jodium, zoals:
- Volkorenbrood met bakkerszout;
- Eieren, melk, yoghurt en kaas;
- Zeevis zoals kabeljauw of makreel;
- Gejodeerd keukenzout (controleer het etiket);
- Sommige vleeswaren met gejodeerd nitrietpekelzout.
Gebruik geen kelptabletten of supplementen met hoge doseringen jodium, tenzij dit is voorgeschreven. Ze kunnen te veel jodium bevatten en de schildklier verstoren.
Check meer bronnen van jodium A bij ‘Waar zit het in?‘
Hoe kun je het voorkomen?
Eet dagelijks voldoende brood met bakkerszout en kies regelmatig voor zuivel, eieren en vis. Gebruik bij zelfgebakken brood altijd bakkerszout met toegevoegd jodium. Eet je weinig of geen brood? Vul je voeding dan aan met andere bronnen van jodium. Gebruik supplementen alleen in overleg met je arts.
Check jouw jodiumbehoefte bij ‘Hoeveel heb je nodig?‘
Veelgestelde vragen over een jodiumtekort
Wat zijn de eerste tekenen van een jodiumtekort?
De eerste signalen zijn vaak vermoeidheid, gewichtstoename, kouwelijkheid en een tragere stofwisseling. Soms ontstaat er een zichtbare zwelling in de hals (krop).
Wie loopt het meeste risico op een jodiumtekort?
Vooral mensen die geen brood eten of brood zonder gejodeerd zout, veganisten, zwangere vrouwen en kinderen in de groei.
Hoe wordt een jodiumtekort vastgesteld?
Meestal gebeurt dit via een urinetest. Een normale waarde ligt tussen 100 en 199 μg/l. De arts kijkt ook naar je klachten en voedingspatroon.
Wat kun je eten om meer jodium binnen te krijgen?
Goede bronnen zijn volkorenbrood met bakkerszout, melk, kaas, eieren en zeevis. Gebruik bij het koken of aan tafel gejodeerd keukenzout.
Kun je te veel jodium binnenkrijgen?
Ja. Een te hoge inname (bijvoorbeeld via kelptabletten) kan leiden tot hyperthyreoïdie: een te snel werkende schildklier. Klachten zijn onder andere hartkloppingen, gewichtsverlies en nervositeit. Gebruik supplementen alleen op advies van een arts.
