Vitamine B1 (thiamine) speelt een belangrijke rol bij het vrijmaken van energie uit koolhydraten. Ook draagt deze vitamine bij aan een goed werkend zenuwstelsel. Een tekort aan vitamine B1 komt vooral voor bij mensen met langdurige ondervoeding of bij overmatig alcoholgebruik. Zonder behandeling kan een vitamine B1-tekort ernstige gevolgen hebben, zoals beriberi of de ziekte van Korsakoff.
Vitamine B1-tekort symptomen
Een thiaminetekort kan verschillende klachten veroorzaken. In het begin zijn die vaak vaag, zoals vermoeidheid, prikkelbaarheid of moeite met concentreren. Als het tekort langer aanhoudt, kunnen de klachten ernstiger worden. Je kunt dan last krijgen van:
- Psychische klachten, zoals somberheid, depressieve gevoelens, stemmingswisselingen, geheugenverlies, verwardheid of zelfs delier;
- Zenuwklachten, zoals tintelingen, gevoelloosheid of spierzwakte in armen en benen (perifere neuritis), coördinatieproblemen, verminderde reflexen en trillingen;
- Slaapproblemen en hoofdpijn;
- Hartklachten, zoals hartkloppingen of hartzwakte (hartinsufficiëntie), en vochtophoping in de benen of rond het hart (oedeem);
- Ademhalingsproblemen bij een vergevorderd tekort;
- Verlies van eetlust, gewichtsverlies, misselijkheid, obstipatie of andere spijsverteringsklachten.
Bij kinderen kan een ernstig tekort leiden tot groeistoornissen, problemen in de ontwikkeling van het zenuwstelsel en stoornissen in de glazuurvorming van het melkgebit.
In ernstige gevallen kan een tekort leiden tot beriberi of het Wernicke-Korsakoff-syndroom. Een ernstig vitamine B1-tekort kan blijvende schade aan het zenuwstelsel veroorzaken, zelfs als het tekort later wordt aangevuld.
Oorzaken van een vitamine B1-tekort
- Overmatig alcoholgebruik
Van de chronisch alcoholisten heeft 30-80% een vitamine B1-tekort. Alcohol vermindert de opname van thiamine. Ook hebben alcoholisten vaak een gebrekkig voedingspatroon, waardoor ze minder vitamines binnenkrijgen.
- Ziek zijn met veel braken of diarree
Langdurig braken of diarree kan leiden tot verlies van vitamine B1.
- Zeer eenzijdige voeding of ondervoeding
Mensen met een eetstoornis of die langdurig onvoldoende eten, lopen risico op een tekort.
- Hoge behoefte in bepaalde situaties
Bij zwangerschap, zware lichamelijke inspanning of een infectie heeft het lichaam meer B1 nodig.
- Gebruik van bepaalde medicijnen
Sommige plaspillen (diuretica) en chemotherapie kunnen de vitamine B1-status verlagen.
Wie loopt extra risico op een vitamine B1-tekort?
Een vitamine B1-tekort komt vooral voor bij:
- Alcoholisten;
- Drugsverslaafden;
- Leverziekten, zoals levercirrose;
- Nierinsufficiëntie en dialysepatiënten;
- Darmaandoeningen zoals coeliakie;
- Hartfalen (vooral door gebruik van diuretica);
- Zwangeren die veel moeten overgeven (hyperemesis gravidarum);
- Mensen met eetstoornissen of ernstige ondervoeding;
- Ouderen met eenzijdige voeding;
- Mensen die een maagverkleining hebben gehad;
- Diabetes type 1 of 2;
- Baby’s waarvan de moeder een vitamine B1-tekort heeft (er zit dan te weinig in de borstvoeding).
Normale bloedwaarde
Een normale waarde voor thiamine in volbloed ligt tussen 75-194 nmol/l. De waarden kunnen echter verschillen, afhankelijk van welk onderzoek wordt gebruikt.
Wat kun je doen?
Voeg meer producten toe aan je dieet met vitamine B1. Denk aan volkorenbrood, zilvervliesrijst, aardappels, varkensvlees en linzen en bonen. Bij een ernstig tekort kan suppletie nodig zijn, soms zelfs via injecties.
Meer bronnen van vitamine B1 vind je bij ‘Waar zit het in?‘
Hoe voorkom je een vitamine B1-tekort?
Probeer zo gevarieerd mogelijk te eten en kies voor producten zoals havermout, muesli, eieren en zuivel zoals melk of yoghurt. Als je regelmatig alcohol drinkt, is het goed om te weten dat dit de opname van vitamine B1 kan verstoren.
Wil je weten wat jouw behoefte aan vitamine B1 is? Check dan de pagina ‘Hoeveel heb ik nodig?‘
Veelgestelde vragen over vitamine B1-tekort
Wat zijn de eerste klachten bij een tekort aan vitamine B1?
De eerste klachten zijn vaak vermoeidheid, prikkelbaarheid en spierzwakte. Later kunnen ook geheugenproblemen of hartklachten ontstaan.
Wat is beriberi en hoe ontstaat het?
Beriberi is een ziekte door ernstig vitamine B1-tekort. Je kunt er hartproblemen of spierverlamming door krijgen. Het komt vooral voor bij langdurige ondervoeding of alcoholisme.
Kan alcohol zorgen voor een tekort aan vitamine B1?
Ja, alcohol remt de opname van B1 en verhoogt het verlies via de urine. Ook hebben alcoholisten vaak geen volwaardig voedingspatroon. Daardoor komt een tekort vaker voor bij mensen die veel alcohol drinken. In ernstige gevallen kunnen zij de ziekte van Wernicke-Korsakoff krijgen.
