Ben je vaak moe, eet je weinig groente of twijfel je of je genoeg vitamine D binnenkrijgt? Dan is de gedachte snel: ik laat me even testen. Online vind je tientallen vitaminetests, van een vingerprik voor thuis tot een uitgebreide bloedtest bij een lab. Maar wat meet zo’n test eigenlijk, en wanneer heb je er iets aan? We zetten de drie mogelijkheden op een rij: een bloedtest bij je huisarts, een zelftest voor thuis en een vragenlijst.
Kun je meten of je een vitaminetekort hebt?
Soms wel, maar lang niet altijd. Een bloedwaarde is een momentopname. Bij een paar voedingsstoffen zegt die waarde veel over je voorraad in je lichaam. Bij andere voedingsstoffen nauwelijks. Een paar voorbeelden:
- Vitamine D is goed te meten in bloed. Je lichaam slaat vitamine D op, en de bloedwaarde geeft een redelijk beeld van je voorraad. Let wel: de waarde schommelt met de seizoenen. In maart is hij bij de meeste mensen lager dan in september.
- IJzer meet je niet met één waarde. Het hemoglobine laat zien of je bloedarmoede hebt, het ferritine zegt iets over je ijzervoorraad. Pas samen geven ze een goed beeld.
- Vitamine B12 is lastiger. Een normale B12-waarde sluit een tekort niet altijd uit. Bij twijfel kan de arts aanvullend de MMA-waarde laten bepalen. Lees meer over je B12-waarde.
- Magnesium zit voor het overgrote deel in je botten en spieren. Minder dan 1 procent zit in je bloed. Een normale bloedwaarde zegt dus weinig over hoeveel magnesium je in je lichaam hebt.
- Vitamine C en veel B-vitamines reageren snel op wat je de afgelopen dagen hebt gegeten. Eén meting zegt dan meer over je ontbijt van gisteren dan over je voeding van de afgelopen maanden.
Een bloedtest bij de huisarts: wanneer is dat zinvol?
Heb je klachten die langer aanhouden, zoals vermoeidheid, duizeligheid, tintelingen of kortademigheid? Ga dan naar je huisarts. De huisarts kijkt naar het hele plaatje: je klachten, je medicijnen, je voeding en je voorgeschiedenis. Op basis daarvan bepaalt hij of zij welke bloedwaarden zinvol zijn. Een bloedtest is dan een hulpmiddel bij een diagnose, geen losse check.
Zonder klachten of duidelijke risicofactor laat een huisarts meestal geen vitamines prikken. Dat is geen onwil. Bij mensen zonder klachten levert zo’n test vooral uitslagen op die net buiten de grenswaarde vallen en waar je weinig mee kunt.
Een zelftest voor thuis: wat krijg je ervoor?
Bij een zelftest prik je in je vinger, vang je een paar druppels bloed op en stuur je die naar een lab. Dat is makkelijk en je hoeft niet langs de huisarts. Er zijn wel een paar aandachtspunten:
- De afname kan de uitslag beïnvloeden. Bij een vingerprik kan het bloed vermengd raken met weefselvocht. Volgens laboratoriumspecialisten kan dat een te lage uitslag geven, terwijl er niets aan de hand is.
- Niet elke waarde is zinvol. Sommige pakketten meten voedingsstoffen waarvan de bloedwaarde weinig zegt, zoals magnesium of vitamine C.
- Je staat er alleen voor. Je krijgt een getal, maar geen arts die het combineert met je klachten en medicijnen. Een licht afwijkende waarde kan onnodig ongerust maken. Of je gaat juist zelf supplementen slikken die je niet nodig hebt.
- Veel aanbieders verkopen ook supplementen. Kijk dus kritisch naar het advies dat je bij de uitslag krijgt.
Een zelftest voor vitamine D kan zinvol zijn als je wilt weten hoe je ervoor staat, bijvoorbeeld als je weinig buiten komt. Twijfel je over de uitslag of heb je klachten? Laat de waarde dan bij je huisarts controleren.
Een vragenlijst: wat kan die wel en niet?
Een vragenlijst meet niets in je bloed. Een vragenlijst kan dus geen tekort aantonen of uitsluiten. Wat hij wel kan: laten zien waar je risico loopt. Hij kijkt naar wat je eet, hoe vaak je buiten komt, je leeftijd, je levensfase en je medicijnen. Daaruit volgt welke voedingsstoffen bij jou extra aandacht verdienen en wat je daaraan kunt doen.
Dat is vaak precies wat je wilt weten. De meeste mensen hebben geen vitaminetekort in medische zin. Wel krijgen veel mensen van een of meer voedingsstoffen minder binnen dan goed is. Denk aan vitamine D in de winter, vitamine B12 als je weinig dierlijke producten eet, of ijzer als je menstrueert en weinig vlees eet. Dat los je meestal op met je voeding, en soms met een supplement.
Welke test past bij jou?
- Je hebt aanhoudende klachten: ga naar je huisarts. Die bepaalt of een bloedtest nodig is en welke waarden.
- Je wilt weten hoe het met je vitamine D zit: een bloedtest bij de huisarts of een zelftest kan dat laten zien. Voor veel groepen geldt het advies van de Gezondheidsraad om vitamine D te slikken hoe dan ook. Kijk dus eerst of dat voor jou geldt.
- Je wilt weten of je voeding goed in elkaar zit: begin met een vragenlijst. Die is gratis, snel en geeft je direct concrete aanknopingspunten.
Begin bij je bord
Wie gevarieerd eet volgens de Schijf van Vijf, krijgt voor de meeste vitamines en mineralen genoeg binnen. Voor een paar groepen is extra aandacht nodig, zoals zwangere vrouwen, 70-plussers, mensen met een donkere huid, veganisten en mensen die bepaalde medicijnen gebruiken. Een test is dus geen doel op zich. Het gaat erom dat je weet wat jij nodig hebt.
Welke vitamines verdienen bij jou aandacht?
Doe de gratis Vitaminetest van het Vitamine Informatiebureau. In ongeveer drie minuten zie je welke vitamines en mineralen bij jouw voeding, leeftijd en situatie als eerste aandacht verdienen. Je krijgt er meteen een praktische tip bij. Onafhankelijk en zonder productadvies.
Doe de gratis Vitaminetest →Bronnen
- Gezondheidsraad. Advies vitamine D en voedingsnormen.
- Voedingscentrum. Vitamines en mineralen, Schijf van Vijf.
- Thuisarts.nl (NHG). Informatie over vermoeidheid en bloedonderzoek.
- Radar (AVROTROS). Radar checkt: kun je een vitaminetekort meten? 2019.
