Prikkelbare darm syndroom (PDS)

Geschreven door: Wouter Stap, tekstschrijver voeding en gezondheid
Beoordeeld door: Michelle Vrij, diëtist en expert voeding bij ziekte
Laatste update: 29 januari 2026

In het kort

Bij het prikkelbare darm syndroom (PDS) heb je vaak last van buikpijn, een opgeblazen gevoel en problemen met poepen. De klachten verschillen per persoon en zijn niet gevaarlijk, maar wel vervelend. Je darmen reageren sterker op prikkels, zoals voeding en stress. De oorzaak is niet precies bekend, maar mogelijk spelen een veranderde darmwerking, darmbacteriën en gevoeligere zenuwen een rol.

Wanneer komt het voor?

PDS komt bij ongeveer 4% van de Nederlanders voor. Vooral vrouwen tussen de 20 en 50 jaar hebben er last van. Stress, eerdere buikgriep, een streng dieet of gevoeligheid voor bepaalde voedingsmiddelen, vooral bepaalde koolhydraten, kunnen klachten verergeren.

Sommige mensen met PDS krijgen het advies om een speciaal dieet te volgen: het FODMAP-dieet. Dit dieet helpt je om uit te zoeken welke soorten koolhydraten klachten kunnen geven. Deze koolhydraten zitten onder andere in bepaalde soorten fruit, groente, zuivel en granen. Het FODMAP-dieet wordt alleen aanbevolen onder begeleiding van een diëtist.

Uit onderzoek blijkt dat het FODMAP-dieet de inname van bepaalde voedingsstoffen verlaagt, waaronder thiamine (vitamine B1) en zink. Dit komt onder andere door het uitsluiten van meerdere productgroepen en veranderingen in het darmmicrobioom.

Wat kun je zelf doen?

Eet vezelrijk: Kies voor groente, fruit en volkoren producten zoals havermout en zilvervliesrijst.

Drink voldoende: Drink 1,5 tot 2 liter per dag. Bij voorkeur water of thee.

Beweeg elke dag: Ga dagelijks wandelen of fietsen. Dat helpt de beweging van je darmen te stimuleren.

Zorg voor rust: Verminder stress met ontspanning, zoals meditatie of rustige beweging. Stress kan PDS-klachten verergeren.

Eet op vaste tijden: Regelmatig eten helpt om je darmritme stabiel te houden.

Wees alert op triggers: Let op of je klachten verergeren na bepaalde voeding. Stop niet op eigen initiatief met meerdere producten, maar schakel een diëtist in.

Supplementen bij PDS: wat is zinvol?

Supplementen genezen PDS niet. Wel kunnen ze in sommige gevallen ondersteuning bieden, vooral bij tekorten die ontstaan door langdurige dieetbeperkingen, zoals bij het FODMAP-dieet. Overleg gebruik altijd met een arts of apotheker, zeker als je medicijnen gebruikt. Hoge doseringen kunnen schadelijk zijn.

Thiamine (vitamine B1)

Wat is het?
Thiamine is een vitamine die helpt bij de energieproductie en het goed functioneren van het zenuwstelsel.

Waarom extra belangrijk bij PDS?
Bij mensen met PDS die een FODMAP-dieet volgen, is soms te zien dat zij minder thiamine (vitamine B1) binnenkrijgen. Daarnaast kan de darmflora bij PDS anders zijn, waardoor de opname van thiamine mogelijk minder goed verloopt. Een lagere thiaminestatus wordt in verband gebracht met klachten zoals vermoeidheid.

Wat kun je doen?
Als je langdurig een beperkend dieet volgt, kan het zinvol zijn om je thiaminestatus te laten bepalen. Bij een tekort kan een supplement worden overwogen.

Alternatief advies
Sommige alternatieve experts adviseren dagelijks 100 tot 300 mg thiamine bij verschillende klachten, waaronder PDS. Dit is een hogere dosering dan de aanbevolen hoeveelheid.

Let op
Over het algemeen is een supplement alleen nodig bij een tekort of een risico daarop. Gebruik geen hoge doseringen zonder begeleiding.

Zink

Wat is het?
Zink is een mineraal dat belangrijk is voor je immuunsysteem en het behoud van gezonde cellen en weefsels.

Waarom extra belangrijk bij PDS?
Uit studies blijkt dat mensen met PDS vaak minder zink binnenkrijgen, vooral als zij een FODMAP-dieet volgen. Een zinktekort komt ook vaker voor bij mensen die fructose minder goed opnemen, iets wat bij PDS regelmatig voorkomt. Zink speelt mogelijk een rol bij hoe gevoelig de darmen zijn en bij het goed functioneren van het darmmicrobioom.

Wat kun je doen?
Heb je langdurig een eenzijdig dieet of chronische darmklachten, laat dan je zinkstatus bepalen. Bij een tekort kan een supplement helpen.

Alternatief advies
Sommige alternatieve experts adviseren 15 tot 45 mg zink per dag, uit voeding en/of een supplement, bij verschillende aandoeningen, waaronder PDS. Dit is een hogere dosering dan de aanbevolen hoeveelheid.

Let op
Langdurig hoge doseringen zink kunnen leiden tot een kopertekort. De veilige bovengrens uit supplementen is 25 mg per dag.

Pre- en probiotica

Wat is het?
Prebiotica zijn vezels die dienen als voeding voor darmbacteriën. Probiotica zijn levende bacteriën die de samenstelling van het darmmicrobioom kunnen beïnvloeden.

Waarom genoemd bij PDS?
Bij PDS is vaak sprake van een verstoorde darmflora (dysbiose). Huisartsen zijn terughoudend in het adviseren van probiotica. Maar als ernaar gevraagd wordt zullen ze wel de voor- en nadelen met je bespreken.

Wat kun je doen?
Pre- en probiotica zijn bij PDS geen standaard advies. Als je ze toch wilt gebruiken, bespreek dit dan met je arts. Een mogelijk voordeel is dat ze bij sommige mensen de klachten kunnen verminderen. Een nadeel is dat er in deze producten vaak suikers en andere toevoegingen zitten en dat het langetermijneffect niet goed bekend is.

Alternatief advies
In de orthomoleculaire zorg worden soms guarboonvezels (PHGG) en probiotica zoals Lactobacillus rhamnosus of Bacillus coagulans gebruikt bij PDS.

Let op
Gebruik van pre- en probiotica bij PDS verschilt sterk per persoon en wees extra voorzichtig bij een verminderde weerstand of ernstige darmproblemen.

Disclaimer

Deze informatie is bedoeld als algemene uitleg en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Stop niet op eigen initiatief met medicijnen en gebruik supplementen niet als vervanging van een behandeling die je met je zorgverlener hebt afgesproken. Bespreek twijfel, bijwerkingen of klachten met je huisarts, apotheker of behandelaar.