Probiotica

Probiotica zijn levende bacteriën of gisten die je via voeding of een supplement binnenkrijgt. Ze zouden goed zijn voor je darmen en je gezondheid. Je ziet ze in yoghurtdrankjes, capsules en poeders. Maar wat weten we echt? Voor een paar specifieke situaties is er goed bewijs, voor veel andere beloftes nog niet.

Probiotica in het kort

• Probiotica zijn levende micro-organismen, meestal melkzuurbacteriën of gisten.
• Het effect hangt af van de bacteriestam, de hoeveelheid en de situatie. Een stam die bij het ene probleem werkt, werkt niet automatisch bij een ander.
• Het sterkste bewijs is er voor het voorkomen van diarree door antibiotica.
• Ben je gezond en eet je genoeg vezels? Dan is een supplement meestal niet nodig.
• Er zijn geen goedgekeurde gezondheidsclaims voor probiotica.

Wat zijn probiotica?

Volgens de internationale definitie zijn probiotica levende micro-organismen die, als je er genoeg van binnenkrijgt, een gezondheidsvoordeel geven. Het gaat vooral om melkzuurbacteriën, zoals Lactobacillus en Bifidobacterium, en om de gist Saccharomyces boulardii.

Elke bacterie heeft een soortnaam en een stamcode, bijvoorbeeld Lactobacillus rhamnosus GG. Die stam maakt verschil: onderzoek met de ene stam zegt weinig over een andere stam.

Probiotica en prebiotica: wat is het verschil?

Prebiotica zijn vezels die de bacteriën in je darmen als voeding gebruiken. Je vindt ze bijvoorbeeld in ui, prei, knoflook, asperges, niet te rijpe bananen, volkorenbrood, havermout en peulvruchten zoals linzen en kikkererwten. Een vezelrijk voedingspatroon is goed voor je darmen, ook zonder supplement.

Waar zitten probiotica in?

Levende bacteriën vind je in gefermenteerde voeding, zoals:

• yoghurt en kwark;
• kefir;
• karnemelk;
• onverhitte zuurkool uit de koeling;
• kimchi;
• miso.

Let op: gefermenteerd is niet altijd probiotisch. In brood en in zuurkool uit pot of blik zijn de bacteriën door verhitting dood. En niet elke bacterie in yoghurt heeft een aangetoond gezondheidseffect.

Wat zegt onderzoek over probiotica?

Diarree door antibiotica

Dit is het best onderzocht. In een Cochrane-overzicht van 33 studies bij ruim 6.300 kinderen kreeg 8% van de kinderen die probiotica gebruikten diarree, tegenover 19% van de kinderen zonder probiotica. Vooral hogere hoeveelheden, vanaf 5 miljard kolonievormende eenheden (kve) per dag, gaven effect. Bij volwassenen wijzen studies in dezelfde richting.

Wil je probiotica gebruiken tijdens een antibioticakuur? Overleg dan met je arts of apotheker welk product geschikt is.

Prikkelbare darm syndroom (PDS)

De resultaten zijn wisselend. Sommige mensen hebben minder klachten, anderen merken niets. Probiotica zijn bij PDS geen standaardadvies. Wil je het proberen, bespreek het dan met je huisarts. Lees meer over PDS en voeding.

Weerstand en verkoudheid

Probiotica kunnen er mogelijk voor zorgen dat je iets minder vaak verkouden bent. Het effect is klein en het bewijs is niet sterk. Lees meer over je weerstand.

Andere beloftes

Over effecten op je stemming, gewicht, huid of een “gezonde darmflora” in het algemeen is nog te weinig bekend om iets te kunnen beloven.

Heb je een probioticasupplement nodig?

Ben je gezond en eet je gevarieerd, met genoeg vezels? Dan is een supplement meestal niet nodig. Kies liever voor vezelrijke voeding en zo nu en dan gefermenteerde producten, zoals yoghurt of kefir.

Wil je toch een supplement proberen, bijvoorbeeld tijdens een antibioticakuur? Let dan op deze punten:

• de stam staat op het etiket, niet alleen de soort;
• het aantal levende bacteriën (in kve) staat erop, en geldt tot de houdbaarheidsdatum;
• er is onderzoek gedaan met die stam bij jouw situatie;
• merk je na een paar weken geen verschil? Dan heeft doorgaan weinig zin.

Zijn probiotica veilig?

Voor gezonde mensen zijn probiotica meestal veilig. In het begin kun je last krijgen van een opgeblazen gevoel of winderigheid. Dat gaat vaak vanzelf over.

Wees voorzichtig als je afweer verminderd is, bijvoorbeeld door chemotherapie of medicijnen na een transplantatie, als je ernstig ziek bent of als je een centrale lijn hebt. Bij deze groepen en bij te vroeg geboren baby’s zijn zeldzame, ernstige infecties beschreven. Gebruik probiotica dan alleen in overleg met je arts.

Mag op een product staan waar probiotica goed voor zijn?

Nee. Er zijn geen goedgekeurde gezondheidsclaims voor probiotica. De Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA vond het bewijs voor de aangevraagde claims onvoldoende. In Nederland mag het woord “probiotica” sinds 2021 onder voorwaarden op het etiket staan om aan te geven wat er in een product zit, maar niet als belofte over je gezondheid.

Veelgestelde vragen over probiotica

Wat zijn probiotica?

Probiotica zijn levende bacteriën of gisten die een gezondheidsvoordeel kunnen geven als je er genoeg van binnenkrijgt. Je vindt ze in gefermenteerde voeding, zoals yoghurt en kefir, en in supplementen.

Wat is het verschil tussen probiotica en prebiotica?

Probiotica zijn de levende bacteriën zelf. Prebiotica zijn vezels die als voeding dienen voor de bacteriën in je darmen. Die vezels zitten bijvoorbeeld in ui, prei, knoflook, havermout, volkorenbrood en peulvruchten.

Welk eten bevat probiotica?

Yoghurt, kwark, kefir en karnemelk bevatten levende melkzuurbacteriën. Ook onverhitte zuurkool uit de koeling, kimchi en miso kunnen levende bacteriën bevatten. In brood en in zuurkool uit pot of blik zijn de bacteriën door verhitting dood.

Moet je probiotica nemen bij een antibioticakuur?

Het hoeft niet, maar het kan de kans op diarree door antibiotica verkleinen. Dat is het best onderzochte effect van probiotica. Overleg met je arts of apotheker welk product geschikt is en neem het op een ander moment in dan je antibioticum.

Zijn probiotica veilig?

Voor gezonde mensen meestal wel. In het begin kun je een opgeblazen gevoel of winderigheid krijgen. Heb je een verminderde afweer, ben je ernstig ziek of heb je een centrale lijn? Gebruik probiotica dan alleen in overleg met je arts.

Bronnen

• Guo Q, Goldenberg JZ, Humphrey C, El Dib R, Johnston BC. Probiotics for the prevention of pediatric antibiotic-associated diarrhea. Cochrane Database of Systematic Reviews 2019, Issue 4. Art. No.: CD004827.
• Zhao Y, Dong BR, Hao Q. Probiotics for preventing acute upper respiratory tract infections. Cochrane Database of Systematic Reviews 2022, Issue 8. Art. No.: CD006895.
• Hill C, et al. The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics consensus statement on the scope and appropriate use of the term probiotic. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology 2014;11:506–514.
• NVWA. Gebruik van de term probiotica op het etiket (2021).